Conferentie Verbindend Verduurzamen - 26 maart 2020

Hoe betrekken we de ideeën, kansen en zorgen van burgers bij het maken en uitvoeren van verduurzamingsbeleid? Praat, denk en doe mee op 26 maart 2020 tijdens de conferentie Verbindend Verduurzamen in De Woonindustrie, Nieuwegein.
zonnepark, windmolens en groep mensen

Toelichting op Verbindend Verduurzamen

Op 26 maart 2020 gaat de Rli tijdens de conferentie ‘Verbindend Verduurzamen’ in gesprek met iedereen die beroepshalve bijdraagt aan de verduurzaming van de samenleving en daarbij de ideeën, zorgen en kansen van burgers een goede plek wil geven. De raad ziet dat de verduurzaming van de samenleving de gemoederen flink bezighoudt. Kan verduurzaming ook bijdragen aan grotere verbondenheid in de samenleving? Hoe betrekken we de ideeën, kansen en zorgen van burgers bij het maken en uitvoeren van verduurzamingsbeleid?

De raad stelt deze vragen voor haar eigen werk. Ook vele andere organisaties en hun medewerkers die bijdragen aan verduurzaming vragen zich af hoe ze het perspectief van burgers een goede plek geven in hun activiteiten en beleid: overheden, maatschappelijke organisaties/NGO’s, burgerorganisaties, wetenschap en onderzoek, studenten, jongeren, adviseurs. Hoe verhoudt dat wat nodig is voor een duurzame samenleving zich tot wat mensen uit verschillende hoeken van de samenleving willen of kunnen? Of het nu gaat om duurzame mobiliteit, duurzaam voedsel, duurzaam wonen of een duurzame leefomgeving.

Tijdens de conferentie staan dialoog en intervisie centraal. De deelnemers gaan aan dialoogtafels met elkaar in gesprek over ieders eigen ervaringen, casussen en inzichten. O.a. Kim Putters, Daan Roovers, Sandor Gaastra en Annemieke Nijhof leveren plenair o.l.v. dagvoorzitter Ruben Maes inhoudelijke bijdragen om de dialoog tussen de deelnemers te voeden en van context te voorzien. Met elkaar vinden de deelnemers uit wat er nodig is om ‘verbindend te verduurzamen’.

Ter voorbereiding op de conferentie voert de raad gesprekken met burgers, experts, beleidsmakers en maatschappelijke organisaties. De resultaten van deze gesprekken worden in de aanloop naar de conferentie op deze website gepubliceerd.

Verslag bijeenkomst: Op weg naar een duurzame samenleving: lessen  van zes maatschappelijke organisaties

Duurzaamheid met beleid

De verduurzaming van onze samenleving vraagt om inzet van tal van spelers: overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en natuurlijk alle inwoners zelf. Hoe betrekken maatschappelijke organisaties hun achterban bij hun activiteiten om Nederland duurzamer te maken?  De Rli vroeg zes organisaties (ANWB, FNV, SER, NMU, Milieudefensie en Univé) naar hun ervaringen. De bijeenkomst leverde negen compacte inzichten op waar de overheid wat van kan leren.

  1. Toon je als overheid menselijk, besef dat overheidsbeleid altijd iets aanricht in de leefomgeving en leefwereld van mensen. Of het nu gaat om het aanpassen van het landschap of het opleggen van een toeslag: elk onderwerp raakt mensen persoonlijk.
  2. Luister naar mensen, geef iedereen de kans gehoord te worden ook al betekent meepraten niet altijd je zin krijgen. Wel vertraagt inspraak processen, wat lastig kan zijn bij klimaatmaatregelen omdat snel actie is vereist.
  3. Betrek mensen bij problemen, hoe complex ze ook zijn. Top-down maatregelen werken weerstand in de hand. Mensen dragen graag bij aan een oplossing, geef hen dan ook een concrete rol.
  4. Stel je kwetsbaar op. Vraag gerust mensen om hulp bij de oplossing maar toon ook lef en geef aan welke oplossingen niet realistisch zijn.
  5. Geef het goede voorbeeld. Je kunt niet verlangen dat burgers iets doen wat je zelf nalaat. Het statiegelddebat is daar een voorbeeld van.
  6. Leg niet alle verantwoordelijkheid bij burgers, zorg voor een eerlijke verdeling van de lasten. Zet belangen van burgers niet zomaar opzij voor andere belangen, van de industrie bijvoorbeeld.
  7. Zorg dat je elkaar letterlijk en figuurlijk verstaat. Ga naar mensen toe en spreek hen aan in hun eigen omgeving, in hun eigen taal. En houd de problematiek dichtbij mensen, maak problematiek lokaal, persoonlijk.
  8. Durf als overheid groot te denken, maar maak de oplossingen klein en vertaal ze naar de keukentafel.
  9. Het is de vraag of de overheid gebruik moet maken van de achterban van maatschappelijke organisaties of dat het beter is om meer ‘directe democratie’ in te zetten.

Nieuwsgierig naar meer ervaringen van de maatschappelijke organisatie? Het complete verslag 'Lessen van zes maatschappelijke organisaties' vind je hier (pdf, 91Kb)

Rapport: Samenhang tussen maatschappelijke ontwikkelingen en duurzaamheid

Burgers in gesprek over duurzaamheid

Vorig jaar heeft I&O Research in opdracht van de Rli twee sessies met burgers georganiseerd waarin gediscussieerd werd over het onderwerp duurzaamheid. In beide groepen werd aan het begin van de gesprekken duidelijk dat duurzaamheid een thema is dat hen bezighoudt. De manier waarop burgers naar duurzaamheid kijken verschilt wel. Zo kijkt de ene groep vooral naar de gevolgen die hen persoonlijk raken en de andere groep (ook) naar de gevolgen voor ‘de hele wereld’. Bijna iedereen is het erover eens dat er wat moet gebeuren om een duurzame toekomst te realiseren. Ze maken de koppeling tussen duurzaamheid en andere maatschappelijke thema’s, zoals de vluchtelingenproblematiek, mobiliteit, de politiek of veganistisch eten. Echter, waar de ene groep burgers verwacht dat oplossingen vanuit technologie of overheid komen, zoekt de andere groep de oplossing (ook) bij zichzelf. Dit verschil in denken en doen wordt zichtbaar in de handelingen in het dagelijks leven in. Waar de ene groep wacht op wat de meerderheid (of de overheid) gaat doen, probeert de andere groep zelf een bijdrage te leveren (auto de deur uit, eigen moestuin). Lees hier het volledige rapport van I&O 'Samenhang tussen maatschappelijke ontwikkelingen en duurzaamheid' (Pdf, 2MB)

Interview met Annemieke Nijhof: 'Verduurzamen doe je samen'

Annemieke Nijhof legt dagelijks de verbinding tussen ondernemers, overheid en wetenschap, dat deed ze als directeur-generaal Water bij het Ministerie van Infrastructuur en Milieu maar ook als CEO en adviseur van ingenieursbureau Tauw. Maar actief op zoek gaan naar stemmen uit de samenleving is nieuw voor de commissievoorzitter van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli). 

Hoewel, als raadslid gaf ze regelmatig in rapporten aan kabinet, Eerste en Tweede Kamer het advies: ga met de burger in gesprek. Dat gesprek staat nu centraal in het traject Verbindend Verduurzamen. “We praten met mensen voor wie we duurzaamheidsbeleid maken, maar die we normaliter nooit horen. In een samenleving die steeds meer lijkt te polariseren willen we meer weten over de zorgen die mensen hebben, de kansen die zij zien en de hoop die zij koesteren. We willen niet hun gevoelens en ervaringen over het hoofd zien en over vijftien jaar erachter komen dat we hier een blinde vlek voor hadden.”

Klimaatdrammers en klimaatsceptici
Dus gaat de Raad op bezoek bij  scholieren en statushouders, bij klimaatdrammers en klimaatsceptici en belt zelfs willekeurig bij mensen aan. Op zoek naar hun mening over klimaatverandering, over verduurzamen en hoe de overheid hen daarbij kan helpen. “Voordat ik mensen op straat aansprak, had ik zelf ook vooroordelen, ik verwachtte vooral weerstand. Maar toen we in Almere willekeurige inwoners aanspraken was die weerstand er helemaal niet. En die was er ook niet bij de statushouders in Haastrecht, bij de kerkgangers in Barneveld of bij de mbo-jongeren in Apeldoorn.” Anders dan de Rli gewend is wanneer zij een advies opstellen, wil de raad dit onderwerp niet puur cognitief benaderen maar op zoek gaan naar persoonlijke ervaringen. En niet alleen experts maar zoveel mogelijk mensen betrekken, ook mensen die anders denken over verduurzamen.

Persoonlijke ervaringen delen
Al zoekend, vragend en pionierend verzamelt de raad zoveel mogelijk materiaal, persoonlijke ervaringen van mensen in het land en van experts. Ook anders dan de Raad gewend is, komt er geen rapport als eindresultaat maar werkt de Raad toe naar een praktijkdag met professionals, een soort intervisie en zoektocht naar ervaringen ineen. Op deze Verbindend Verduurzamen conferentie op 26 maart in Nieuwegein staat de vraag centraal: hoe blijf je in gesprek met mensen die heel anders in het onderwerp zitten dan experts? Annemieke: “Door het gesprek en door de kruisbestuiving hopen we dat de deelnemers leren van elkaars ervaringen. Dat ze naar huis gaan met ideeën en handvatten waarmee we in de praktijk steeds beter, slimmer en effectiever worden in het samen verduurzamen. Zodat we dat ook echt sámen gaan doen.”

Rapport: Zo verschillend denken Nederlanders over duurzaamheid

Verbindend Verduurzamen betekent ook weten hoe verschillende groepen burgers denken over duurzaamheid in het algemeen en rond specifieke duurzaamheidsthema’s zoals vervoer, voeding en wonen. Motivaction onderzocht dit in opdracht van de Rli. Het bureau maakte gebruik van het segmentatiemodel ‘Vijf tinten groener’ dat vijf groepen Nederlanders onderscheidt, gebaseerd op de houding en achterliggende waarden op het gebied van duurzaamheid. Lees meer over houding, beleving en gedrag van deze groepen in het rapport 'Zo verschillend denken Nederlanders over duurzaamheid' (pdf, 8,5Mb) .

Deze vijf groepen zijn:
1. Plichtsgetrouwen;
2. Structuurzoekers;
3. Statusbewusten;
4. Verantwoordelijken;
5. Ontplooiers.

Uit het rapport van Motivaction blijkt onder meer dat alle groepen een grotere voorbeeldrol van overheid én grote bedrijven verwachten. Als het gaat om hun eigen gedrag zijn sommige groepen gemakkelijker te bewegen tot duurzaam gedrag dan andere. Verantwoordelijken vinden een duurzame levensstijl het meest vanzelfsprekend. Ontplooiers zien duurzaamheid als onderdeel van hun persoonlijke ontwikkeling en groei en vertonen om die reden duurzaam gedrag. Plichtsgetrouwen zijn al uit zichzelf bereid sober en daarmee duurzamer te leven. Structuurzoekers hebben weinig met duurzaamheid en zijn daarom lastiger te motiveren duurzamere keuzes te maken. Voor statusbewusten is duurzaamheid bijzaak, het product of de dienst moet vooral (financieel) aantrekkelijk zijn.

Video: Hoe denken jongeren bij Fawaka Ondernemersschool over een duurzame toekomst

Van doemscenario tot droomscenario: het toekomstbeeld van jongeren loopt nogal uiteen. Eind november deden elf Amsterdamse jongeren tussen de 16 en 24 jaar van de Fawaka Ondernemersschool mee aan de klankbordsessie Verbindend Verduurzamen. Hoe denken zij over twintig jaar te zullen wonen, eten en reizen? Kijk hier naar de video.

De klankbordsessie Verbindend Verduurzamen draagt bij aan de missie van Fawaka om alle kinderen en jongeren in Nederland op positieve manier te laten kennismaken met het verduurzamen van onze samenleving. Dat begint met luisteren naar hun toekomstbeeld. En dus kwamen op deze bijeenkomst uiteenlopende vragen aan bod, van hoe denken jullie later te wonen tot maken jullie je zorgen om het klimaat? Maar ook: zou je insecten willen eten in plaats van biefstuk? (Spoiler alert: ja, maar wel in chocola verpakt).

Zorgen over de aarde
Al pratend gaven de jongeren aan dat ze zich niet hadden gerealiseerd zich zoveel zorgen te maken over hun eigen toekomst en die van de aarde. En bedachten wat zij zelf konden doen om duurzamer te leven. De meest opvallende van hun toekomstscenario’s: het belang van sociale cohesie, elkaar in real life kunnen blijven ontmoeten; eerst dicht op elkaar in hoogbouw te zullen wonen, maar meer ruimte krijgen wanneer ze een gezin stichten; al is het OV duur en vaak onhandig, reizen met de trein heeft de toekomst; de jongeren zien zichzelf minder vlees eten dan nu en zien heil in stadsboerderijen. Lees hier het verslag van de klankbordsessie bij Fawaka Ondernemersschool (pdf, 10,21Mb).

Essay: De boze burger schreeuwt om Plato!

Peter Schmeitz is als programmamanager Energie en Samenleving bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat dagelijks bezig met de vraag hoe iedereen betrokken wordt en blijft bij de transitie naar een duurzame maatschappij. Op persoonlijke titel schreef hij een prikkelend essay waarin hij inspiratie vindt bij Plato: in een rechtvaardige duurzame samenleving is niet de vrijheid maar de wijsheid het hoogste goed, draagt iedereen naar vermogen bij, gaat boosheid over in inzicht en wijsheid, en doet een gedeelde visie bubbels vervagen en uiteenspatten. Lees meer in zijn essay 'De boze burger schreeuwt om Plato' (pdf 203,5 KB).