Onze natuurdoelen, waarom en hoe?

Aanleiding en adviesvraag

Nederlanders vinden natuur en biodiversiteit belangrijk. Zo beschouwt 59% van de mensen zich als een echt natuurmens, en maakt 77% van de Nederlanders zich zorgen over de achteruitgang van de natuur. De waarde die mensen hechten aan natuur vertaalt zich echter niet in een gevoel van urgentie voor natuurbeleid. Woningbouw, gezondheidszorg, of klimaat worden als belangrijkere politieke thema’s gezien dan natuur of biodiversiteit. Ook politici hebben natuurdoelen al jaren laag op hun prioriteitenlijst staan. In de jaren ’90 voerde Nederland nog ambitieus natuurbeleid en stonden we zelfs aan de basis van de Europese Habitatrichtlijn en Natura 2000. Sinds die tijd zijn politici natuur steeds meer gaan zien als een belemmering voor economische ontwikkelingen en een verplichting van Europa. Momenteel is ons natuurbeleid sterk vertechnocratiseerd en zowel inhoudelijk als bestuurlijk versnipperd. 

Ondertussen gaat de Nederlandse natuur structureel achteruit. Zowel het Living Planet Report van het Wereld Natuur Fonds (2023) als het Statusrapport Nederlandse Biodiversiteit van Naturalis (2025) presenteren confronterende cijfers over de erbarmelijke conditie van beschermde soorten en habitats in Nederland. Zo staat 45% van beschermde soorten op een Rode Lijst, en verkeert 90% van de habitats uit de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn in een matige tot zeer ongunstige staat van instandhouding. En dat is een probleem, niet alleen voor de natuur maar vooral voor ons. Wij mensen hebben de natuur hard nodig. De natuur produceert, bijvoorbeeld, grondstoffen voor de industrie, zoals hout en vlas. Daarnaast zorgt de natuur voor de bestuiving van onze gewassen, schone lucht, en waterberging in het kader van klimaatadaptatie. Tot slot draagt de natuur bij aan het mentale en fysieke welzijn van mensen als een plek voor sport, recreatie, en inspiratie. En dit zijn slechts enkele van de producerende, regulerende, en culturele diensten die de natuur ons biedt. Kortom, zonder een gezonde natuur geen welvarende en toekomstbestendige samenleving.

Het is tijd om de neerwaartse spiraal voor natuur te keren. In dit advies beantwoorden we de vraag: Wat is ervoor nodig om nieuw elan te krijgen in hoe wij als samenleving omgaan met onze natuur? 

Daartoe stellen we twee sub-vragen:

• Hoe kunnen de verschillende waardenperspectieven op natuur (intrinsiek, instrumenteel, en relationeel) bijdragen aan een nieuw natuurverhaal voor Nederland?
• Welke kansen biedt de Vogel- en Habitatrichtlijn en Natuurherstelverordening om de Nederlandse natuurdoelstellingen te verwezenlijken, en hoe kan Nederland constructief omgaan met de (vermeende) beperkingen die deze juridische kaders opleggen? 

Planning

Publicatie van het advies wordt verwacht in het najaar van 2026.

Samenstelling raadscommissie

Jeroen Niemans, voorzitter raadscommissie en raadslid
Jeanet van Antwerpen, raadslid
Eva van Genuchten, junior-raadslid

Externe commissieleden:
Bas Breman, onderzoeker aan Wageningen University & Research
Arie Trouwborst, hoogleraar natuurbeschermingsrecht aan Tilburg University